Asbest is vooral na 1945 op grote schaal in de handel gebracht en gebruikt in fabrieken, woningen en schuren, maar bijvoorbeeld ook in schepen of wegen. Ook is er asbesthoudend materiaal in puin en grond terechtgekomen.

Asbest werd op twee manieren toegepast: hechtgebonden en niet hechtgebonden of losgebonden. Een voorbeeld van hechtgebonden asbest is asbestcementplaat. Een voorbeeld van losgebonden asbest is spuitasbest.
Als asbestvezels goed (hechtgebonden) vastzitten in het materiaal, bestaat er weinig kans dat de vezels in de lucht terechtkomen en schade veroorzaken. Onbeschadigde asbestcementplaten hoeven dan ook niet te worden verwijderd. Spuitasbest, dat werd gebruikt als isolatiemateriaal, moet volledig worden afgedekt of verwijderd.

Asbestblootstelling
Sinds het verbod op de verkoop van asbest of asbesthoudende producten per 1 juli 1993, wordt asbest niet meer toegepast. Toch kan blootstelling aan asbest in je werk nog tientallen jaren mogelijk blijven. Een belangrijk deel van de asbest die in Nederland is toegepast is nog niet geheel verwijderd. Werken met asbest kan dus niet altijd worden vermeden.

Slachtoffers
Veel werknemers hebben tijdens hun werk asbestvezels ingeademd. Soms na 30 jaar of langer kan dit leiden tot asbestziekten zoals asbestose, longkanker en mesothelioom. De beroepsmatige blootstelling aan asbest heeft ertoe geleid dat in Nederland volgens schattingen van de Gezondheidsraad per jaar 500 tot 600 mensen overlijden aan de gevolgen van hoge asbestblootstelling.

Juridische procedures
De asbestziekten hebben inmiddels geleid tot juridische procedures. Werknemers met mesothelioom willen op die manier een vergoeding voor de geleden gezondheidsschade afdwingen bij hun (ex) werkgevers die voor de schade aansprakelijk zijn.
Dergelijke procedures duren vaak erg lang. Daarom hebben de slachtofferverenigingen, de werkgevers- en werknemersorganisaties en het Verbond van Verzekeraars gezamenlijk een instituut opgericht, het Instituut Asbestslachtoffers. Dit instituut moet zorg dragen voor een snelle afhandeling van de claims van mesothelioomslachtoffers.

Schadevergoeding
Om de afhandeling van claims te versnellen hebben genoemde partijen afspraken gemaakt over de hoogte van de schadevergoeding, het medisch onderzoek en het onderzoek naar het arbeidsverleden van het slachtoffer.
Het Instituut Asbestslachtoffers bemiddelt tussen twee partijen: de werknemer die lijdt aan de ziekte mesothelioom en de werkgever die aansprakelijk wordt gehouden voor de gezondheidsschade.

Tegemoetkoming
Er zijn situaties denkbaar waar bemiddeling niet mogelijk is, bijvoorbeeld als een werkgever niet meer bestaat of onvindbaar is. Daarnaast kan een werkgever een beroep doen op verjaring. In die gevallen kan de werknemer geen schadevergoeding meer eisen.
Voor deze werknemers heeft de overheid een financiële regeling getroffen. Hierbij gaat het om een eenmalige tegemoetkoming die jaarlijks wordt geïndexeerd, in 2010 bedraagt de tegemoetkoming maximaal € € 18.106,-.

Voorschotregeling
Sinds 1 januari 2003 is deze regeling aangevuld met een voorschotregeling. Sinds die tijd krijgen mensen met mesothelioom veroorzaakt door het werken met asbest een voorschot op een latere schadevergoeding. De regeling is aangepast omdat de tegemoetkoming voor asbestslachtoffers vaak pas na hun overlijden werd uitbetaald. Dit komt omdat patiënten in veel gevallen na korte tijd sterven, terwijl het onderzoek of het slachtoffer recht heeft op deze vergoeding meestal lang duurt. Het voorschot is even groot als de al bestaande tegemoetkoming van maximaal € € 18.106,-.(Dit bedrag geldt voor 2010, maar wordt jaarlijks geïndexeerd).

Huisgenoten
Ook huisgenoten van werknemers die met asbest werkten, kunnen sinds 1 juli 2003 in aanmerking komen voor een financiële tegemoetkoming als zij de ziekte mesothelioom krijgen. Huisgenoten kunnen die ziekte oplopen doordat zij in aanraking zijn gekomen met asbeststof op de kleding van de werknemer die met asbest werkte.