In elke organisatie komen situaties voor die kunnen leiden tot een vorm van gezondheidsschade. Ergens vanaf vallen, bekneld raken, stress, rugklachten, etc. Voor je risico's kunt aanpakken moet je ze kennen. De RI&E brengt de risico's in kaart.

Vanaf 1994 is er voor elke organisatie de wettelijke verplichting om de risico's in de organisatie te inventariseren en te evalueren (prioriteiten toekennen in de aanpak). In tegenstelling tot wat vaak wordt verondersteld of gesuggereerd is het niet verplicht deze RI&E na 3 of 4 jaar opnieuw uit te (laten) voeren. De intentie is om na de RI&E een structuur te ontwikkelen waarbij gewerkt wordt aan het oplossen van de verbeterpunten uit het plan van aanpak (PvA), en er daarnaast voor te zorgen dat nieuwe knelpunten in het PvA worden opgenomen. Dit kan (o.a.) worden gerealiseerd door op elk werkoverleg het thema arbo op de agenda te zetten en deze punten via de leidinggevenden terecht te laten komen bij de arbocoördinator.

Bronaanpak
Uitgangspunt van het arbobeleid is het voorkomen van risico's, bij voorkeur door het probleem bij de bron aan te pakken. Wanneer dat niet mogelijk is moet de oplossing gezocht worden in een collectieve maatregel, dus gericht op alle betrokken werknemers. Pas als het gevaar ook daarmee niet kan worden weggenomen, mag de werkgever kijken naar individuele oplossingen zoals het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen. Werknemers hebben op hun beurt de plicht om de ter beschikking gestelde beschermingsmiddelen ook daadwerkelijk te gebruiken.

Vrijwilligers
Vrijwilligers hebben net als werknemers in loondienst recht op veilige en gezonde werkomstandigheden. Hoewel de Arbowet sinds 1 januari 2007 niet meer volledig van toepassing is op vrijwilligers, mogen vrijwilligers natuurlijk geen extra risico lopen.

• Gevaarlijke stoffen
  Als er gewerkt wordt met gevaarlijke stoffen (of micro-organismen) maakt de Arbowet geen onderscheid tussen werknemers in loondienst en vrijwilligers. In dergelijke situaties geldt dan ook de verplichting tot het (laten) uitvoeren van een RI&E. Ook bij gevaarlijke werkzaamheden als (ver-)bouwen en het gebruik van gevaarlijke machines is een RI&E verplicht.
• Gevaarlijke situaties
  In andere situaties is een RI&E, specifiek gericht op de vrijwilliger, niet nodig maar is er wel een aantal arbovoorschriften van toepassing. Dat is onder meer het geval bij het werken op hoogte (ladder, steiger, etc). Er dienen dan maatregelen te worden genomen die voorkomen dat men kan vallen (leuningen, vangnetten, veiligheidsgordels, vanglijnen). Ook bij grote fysieke belasting (zwaar tillen, in een ongunstige houding staan, telkens dezelfde bewegingen maken) moeten vrijwilligers over hulpmiddelen beschikken (bijv. een steekwagentje). Bij kans op gehoorschade moet het geluidsniveau worden verminderd of moeten oordoppen of oorkappen worden verstrekt.
• Risico's
  Arbovoorschriften zijn ook van toepassing op vrijwilligers die in een zeer koude of hete omgeving werken.
• Zwanger of onder de 18 jaar
  Voor zwangere en jeugdige (jonger dan 18) vrijwilligers bestaat een aantal aanvullende voorschriften. Zij mogen niet worden blootgesteld aan een aantal gevaarlijke stoffen. Jongeren moeten in risicovolle werkomstandigheden altijd begeleiding krijgen. Zwangere vrouwen en jonge moeders die hun baby borstvoeding geven, moeten voldoende gelegenheid hebben om te rusten.
• Arbocheck
  Er bestaan checklists waarmee de risico's van vrijwilligers in kaart kunnen worden gebracht;
• De Arbocheck Vrijwilligerswerk
• De Arbocheck Sportorganisaties

Plan van Aanpak
Op basis van de uitkomsten van de RI&E wordt een Plan van Aanpak opgesteld, dat feitelijk als werkdocument kan worden gezien. In een Plan van Aanpak wordt beschreven wie wat gaat doen om de risico's terug te dringen en/of beheersbaar te maken. Bedrijven met een personeelsvertegenwoordiging (PVT) of ondernemingsraad (OR) moeten deze actief bij de RI&E en het uitvoeren van het Plan van Aanpak betrekken. In het Plan van Aanpak dient minimaal te worden opgenomen:

• Korte omschrijving van het knelpunt
• De te nemen maatregel
• De verantwoordelijke voor de uitvoering
• De termijn waarop de maatregel dient te worden uitgevoerd

RI&E actueel houden
De arborisico’s in het bedrijf waar je werkt kunnen veranderen, bijvoorbeeld door een renovatie, ander gebruik van ruimtes of vervanging van apparaten en gereedschappen. Deze veranderingen kunnen aanleiding zijn om (delen van) de RI&E en PvA bij te stellen. Doorgaans is een jaarlijkse evaluatie van de RI&E en PvA voldoende om de RI&E actueel te houden.Toch kan het zinvol zijn om eens in de vier of vijf jaar de RI&E helemaal opnieuw uit te voeren.

Eventueel kan hierbij externe arbodeskundigheid worden ingezet. Met een frisse blik van buitenaf kunnen zaken die misschien door de organisatie zelf over het hoofd worden gezien gesignaleerd worden.

Gratis toets
Inmiddels zijn er voor diverse sectoren speciaal ontwikkelde RI&E-instrumenten beschikbaar, vaak gratis. Of er voor uw organisatie ook een dergelijk instrument beschikbaar is kunt u nagaan op www.rie.nl. Als de RI&E wordt uitgevoerd door de organisatie zelf, dan dient deze getoetst te worden door een gecertificeerde deskundige.

Wat kun je zelf doen?
Sommige knelpunten ten aanzien van je veiligheid en je gezondheid kunnen snel worden opgelost. Je leidinggevende is in eerste instantie verantwoordelijk voor de aanpak daarvan. Je kunt hem daarop aanspreken.

Sommige maatregelen vergen een wat langere adem, bijvoorbeeld omdat er ingrijpende bouwkundige en/of financiële aspecten mee gemoeid zijn.

Het Plan van Aanpak is dan de aangewezen plaats om dergelijke punten op te nemen. Bij een goed arbobeleid wordt dat PvA periodiek besproken en wordt iemand verantwoordelijk gesteld voor de voortgang.

Geen RIE
Heeft jouw bedrijf nog geen RIE kopieer dan deze brief, vul de juiste gegevens van je werkgever in en zendt de "brief tot verzoek uitvoering RIE" aan jouw werkgever.

Brief tot verzoek uitvoering RIE

Wat kan je bedrijf doen?
De wet stelt dat alle organisaties een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) moeten uitvoeren en een Plan van Aanpak ten aanzien van de arbeidsomstandigheden moeten maken. In principe hoeft de RI&E slechts éénmalig te worden uitgevoerd, en daarna actueel te worden gehouden.

Bij elke wijziging in de bedrijfsvoering (nieuwe afdelingen, nieuwe processen, nieuwe bedrijfsruimten, etc.) moet de RI&E geactualiseerd worden. Het is sowieso zinvol om elke 3 à 4 jaar de RI&E eens grondig door te nemen.

De evaluatie
Door na verloop van tijd de werkzaamheden nogmaals te meten krijg je inzicht in de resultaten van de genomen maatregel: de evaluatie! Enkele voorbeelden:

• Met het consequent dragen van veiligheidsgordels in de bestelbus, zal het effect van een aanrijding mogelijk teruggebracht kunnen worden; bijvoorbeeld van "zeer ernstig" naar "belangrijk";
• Door toezichthouders of wijkagenten in steeds wisselende teams te laten werken, zal de blootstelling aan (verbaal) geweld al gauw teruggebracht kunnen worden van "regelmatig" naar "af en toe";
• Door kraanmachinisten een goede praktijktraining te geven zal de kans op ongelukken, de waarschijnlijkheid, van "zeer wel mogelijk" naar "ongewoon" verschuiven.

Door een combinatie van maatregelen kunnen arbo-risico's op deze manier tot een "aantoonbaar" aanvaardbaar niveau gebracht worden. Uit de voorbeelden blijkt dat dit zowel voor de fysieke risico's als voor de psychische belasting het geval kan zijn.

Informatieve websites en een checklist Gezondheidsrisico's.

Ministerie van SZW - Informatie over Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E)

www.rie.nl - RI&E-steunpunt

Checklist Gezondheidsrisico's