Wat is de geschiedenis van de Arbowet?

In het begin van de negentiende eeuw was kinderarbeid bepaald geen zeldzaamheid. Door de opkomst van de industrie werd de vraag naar goedkope arbeidskrachten steeds groter. Het gevolg hiervan was dat kinderen steeds meer in fabrieken gesignaleerd werden. Al in 1874 probeerde de overheid hier een einde aan te maken door het Kinderwetje van Van Houten. Kinderarbeid in fabrieken en werkplaatsen werd hiermee verboden. De wet had echter nauwelijks effect omdat de controle op naleving ontbrak. Dit veranderde met de invoering van de Arbeidswet in 1919. Ook deze wet verbood kinderarbeid en bevatte bovendien de eerste bepalingen over arbeids- en rusttijden.

Pas in 1934 werd de eerste wet ingevoerd die echt rekening hield met veiligheid op de werkvloer. Deze nieuwe wet, de Veiligheidswet, was van toepassing op het werken in fabrieken en werkplaatsen, agrarische bedrijven en op het werken met elektriciteit en gevaarlijke stoffen.

Vanaf 1974 werden de eerste Europese richtlijnen ontwikkeld die het grote aantal ongelukken op de werkvloer moesten indammen. Deze richtlijnen hebben ertoe geleid dat in 1983 de Veiligheidswet werd opgevolgd door de Arbowet. Na een aantal wetswijzigingen stamt de huidige Arbowet uit 2007 (met sindsdien enkele kleine wijzigingen).

De Arbowet, Arbobesluit en Arboregeling
De Arbowet is bedoeld om de arbeidsomstandigheden op de werkplek zodanig te verbeteren, dat er zo weinig mogelijk risico's ontstaan voor veiligheid, gezondheid en welzijn. De wet is dus vooral gericht op preventie en geldt in alle situaties waar sprake is van een zogenoemde gezagsverhouding. Of voor het werk dat wordt gedaan al dan niet wordt betaald, is niet relevant. De Arbowet geldt dus ook voor bijvoorbeeld uitzendkrachten en stagiaires. Voor het vrijwilligerswerk zijn de regels versoepeld. Daarbij is de Arbowet nu nog enkel van toepassing als het gaat om zogenaamd hóóg-risicovol werk. Wat hieronder wordt verstaan in nu duidelijk omschreven in de wet.

De Arbowet richt zich op een optimale zorg voor veiligheid en gezondheid van de medewerkers én hun omgeving, dus ook op de veiligheid van omstanders en bezoekers. Op dit punt geldt de wet ook voor zelfstandigen zonder personeel. Met een terugtredende overheid komt de verantwoordelijkheid voor goede arbeidsomstandigheden steeds meer op de schouders van het bedrijf te liggen. Voorheen controleerde de Arbeidsinspectie of iedereen zich wel aan de wetgeving hield, nu ligt de bewijslast hiervoor bij het bedrijf en haar medewerkers. Zij dienen dus aan te kunnen tonen dat alles goed geregeld is.

De Arbowet is een zogenoemde raamwet met algemene richtlijnen voor veiligheid, gezondheid en welzijn. Een groot aantal van deze richtlijnen is verder uitgewerkt in Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB): het Arbobesluit en de Arboregeling. Door deze aanpak is de wetgeving heel flexibel. Terwijl wetgeving door de regering moet worden vastgesteld, kan de minister dit met het instellen van een AMvB zelfstandig doen. Als dit nodig blijkt, kan de wetgeving dus snel worden aangepast.

Nieuwe ontwikkelingen
De Arbowet verandert regelmatig. Met ingang van 1 januari 2007 werd deze voor het laatst ingrijpend gewijzigd. Met die wijziging van de Arbowet kregen werkgevers en werknemers meer vrijheid en verantwoordelijkheid, minder regels, maar ook een harder optreden door de arbeidsinspectie bij misstanden. Uiteindelijk zou dat moeten leiden tot een veiliger en gezonder werkklimaat. De werkgever heeft daardoor meer mogelijkheden gekregen om zelf invulling te geven aan de wijze waarop in de sector aan de wetgeving wordt voldaan. Dit heeft als voordeel dat je een arbobeleid kunt voeren dat rekening houdt met de specifieke kenmerken van je sector. In de Arbowet wordt een onderscheid gemaakt tussen het publieke domein en het private domein.

Het publieke domein
In het publieke domein (Arbowet, Arbobesluit en Arboregeling) zorgt de overheid voor een helder wettelijk kader met zo min mogelijk regels en zo weinig mogelijk administratieve lasten. De overheid stelt doelvoorschriften vast. Dit is het niveau van bescherming dat werkgevers moeten bieden aan hun werknemers, zodat werknemers zo veilig en gezond mogelijk kunnen werken.

Het private domein
In het private domein maken werkgevers en werknemers samen afspraken over de wijze waarop zij binnen hun sector of branche invulling geven aan de door de overheid gestelde doelvoorschriften. Deze afspraken kunnen zij vastleggen in een arbocatalogus.

Arbo-beleidsregels en de Arbo-informatiebladen
In de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling staat aangegeven waaraan een bedrijf of organisatie zich moet houden als het gaat om de veiligheid en gezondheid van medewerkers. Er wordt echter niets gezegd over hoe je deze voorschriften moet naleven en wanneer hieraan is voldaan. Daarvoor zijn de Arbobeleidsregels opgesteld, waarin staat op welke manier in de praktijk kan worden voldaan aan de Arbowet. Vaak wordt daarbij toch nog weer verwezen naar normen, bijvoorbeeld bij de beschrijving van wat nu precies een veilige hijskraan of een "tilhulp" in de gezondheidszorg is. Op andere punten geven de beleidsregels praktische informatie waarmee je direct aan de slag kunt, bijvoorbeeld voor het gebruik en de opslag van gevaarlijke stoffen. Daarnaast is in de beleidsregels vastgelegd hoe hoog de boetes zijn die de Arbeidsinspectie kan opleggen bij overtreding van de Arbowet.

N.B.: Eind 2010 vervallen de arbobeleidsregels. Sectoren die nu vallen onder het regime van een bepaalde beleidsregel dienen vanaf medio 2010 zelf vervangende regels op te stellen (of de beleidsregel integraal over te nemen). Het is gebruikelijk dat dit wordt opgenomen in een arbocatalogus. In een arbocatalogus staan de verschillende methoden en oplossingen beschreven die werkgevers en werknemers samen hebben afgesproken om te voldoen aan de doelvoorschriften die de overheid stelt. Zodra zij een arbocatalogus hebben opgesteld die marginaal is getoetst door de overheid, zijn de arbobeleidsregels voor die branche niet meer van toepassing. Medio 2010 worden alle overgebleven arbobeleidsregels ingetrokken.

AI-bladen
Om de informatie uit de Arbowetgeving toegankelijk te maken voor een breder publiek zijn deze voor een groot aantal onderwerpen beschreven in de Arbo-informatiebladen (AI-bladen). Deze AI-bladen zijn bedoeld voor de praktijk, gemakkelijk leesbaar en kunnen eenvoudig besteld worden via de website van de Sdu. Inmiddels is er een groot aantal AI-bladen uitgegeven. In de praktijk blijken de AI-bladen een goed hulpmiddel te zijn bij het organiseren van veilig en gezond werken.

Resumé
De Arbowet is voortgekomen uit Europese regelgeving en bevat slechts zeer globale voorschriften. Het Arbo-besluit is de "vertaling" van deze Europese wetgeving naar nationaal beleid. Het besluit bevat circa 400 artikelen waarvan ongeveer 90% rechtstreeks aansluit bij deze Europese regels. De overige artikelen zijn de uitvoering van nationaal beleid. De Arbo-regeling bevat nadere voorschriften voor bepaalde onderdelen van de wet en het besluit. De Arbo-beleidsregels zijn bedoeld om een praktische invulling aan de Arbo-wetgeving te geven. Het zijn geen algemeen verbindende voorschriften, maar bieden houvast bij het toepassen van de wet. In de praktijk komt het er op neer dat de Arbeidsinspectie de beleidsregels hanteert bij controle. De Arbo-informatiebladen (AI-bladen) tenslotte, zijn bedoeld als voorlichting en achtergrondinformatie. Zij bieden praktische, actuele en toegankelijke informatie en worden onder toezicht van het ministerie van SZW uitgegeven door Sdu-Uitgevers.